TCO: Przemoc i molestowanie mają zniknąć — bez nowych ustaw
Szwecja zatwierdziła i ratyfikowała konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej przeciwdziałania przemocy i molestowaniu w miejscu pracy, ale rząd uznał, że nie są potrzebne żadne zmiany w krajowym prawie. Związek zawodowy TCO wita ten krok, jednocześnie wskazując, że rząd mógłby zrobić więcej, i ostrzega przed rosnącą liczbą przypadków przemocy i molestowania ze strony osób trzecich.
Lise Donovan, prawniczka w TCO, podkreśla, że przyjęcie i ratyfikacja konwencji stanowią wyraźne i prawnie wiążące zobowiązanie Szwecji do przestrzegania jej zapisów. To jasny sygnał do pracodawców: konwencja wprowadza politykę „zero tolerancji” wobec przemocy i molestowania — to już nie tylko cel, lecz wymóg. Parlament podzielił ocenę rządu, że istniejące prawo szwedzkie spełnia wymagania konwencji.
Donovan, która od lat zabiegała o ratyfikację instrumentu przyjętego przez MOP, cieszy się z kroku naprzód, lecz uważa, że ochrona mogła zostać wzmocniona. Zwraca uwagę, że konwencja ma szeroki zakres: dotyczy przemocy ze względu na płeć oraz szczególnie narażonych grup pracowników i obejmuje zdarzenia niezachodzące bezpośrednio na terenie zakładu pracy, na przykład aktywność w mediach społecznościowych związana z wykonywaną pracą. Przykładowo pracownik socjalny może być narażony na przemoc poza biurem z powodu wykonywanego zawodu.
Mimo wzmocnienia ochrony w obszarze prawa pracy, przemoc, groźby i molestowanie wciąż występują — to jasny sygnał, że dotychczasowe środki są niewystarczające. Peter Munck af Rosenschöld, dyrektor generalny szwedzkich służb zdrowia pracowników, popiera ratyfikację i podkreśla konieczność wdrożenia oceny ryzyka na poziomie zakładów pracy. To, jego zdaniem, kwestia zarządzania i przywództwa: rząd powinien zadbać o skuteczną implementację i system monitorowania, bo sama legislacja bez wdrożenia nie wystarczy.
Donovan przypomina, że państwa członkowskie MOP miały obowiązek przedłożyć konwencję swoim parlamentom w określonym terminie po jej przyjęciu przez MOP, jednak w Szwecji podjęto wcześniej odrębną analizę, która zakończyła się raportem rządowym. Ten szeroko zakrojony przegląd rozważał, czy konieczne są zmiany w prawie, by wypełnić zobowiązania wynikające z konwencji, a także co można zrobić ponad wymagania konwencji.
TCO od początku uważało, że ratyfikacja jest możliwa bez zmian legislacyjnych, ale jednocześnie wskazywało na potencjał do dalszego zaostrzenia ochrony. Jedną z kluczowych postanowień konwencji jest prawo wszystkich do środowiska pracy wolnego od przemocy i molestowania. TCO postulowało, by taka fundamentalna zasada została wprowadzona jako artykuł w kodeksie pracy, podkreślający wagę problemu.
Donovan krytykuje decyzję rządu, który jedynie zatwierdził i ratyfikował konwencję, zamiast pójść dalej: dotychczasowe działania karne okazały się niewystarczające, a przemoc i molestowanie nadal mają miejsce. Szczególny niepokój budzi nasilanie się incydentów ze strony osób postronnych skierowanych przeciwko pracownikom w związku z ich obowiązkami służbowymi; TCO postuluje rozwinięcie odpowiedzialności pracodawców także w tym zakresie.
Donovan uważa, że powinno być jasne dla Inspekcji Pracy i Rzecznika ds. Równości, że tego typu zjawiska leżą w gestii odpowiedzialności pracodawcy. Zauważa, że legislacja nie nadąża za rzeczywistością — nasilają się przypadki przemocy i molestowania, a regulacje dotyczące psychospołecznego ryzyka zawodowego (OSA) pozostawiają wątpliwości co do zakresu ochrony. Ratyfikacja konwencji nie jest według niej końcem procesu; dopóki problem występuje, rząd powinien prowadzić stały monitoring i działania następcze.
MOP prowadzi mechanizmy monitorujące, a Szwecja była wielokrotnie pytana o przyczyny opóźnień w ratyfikacji. Po ratyfikacji kraj będzie regularnie raportować postępy we wdrożeniu. Donovan podkreśla, że celem było doprowadzenie do ratyfikacji, ale to dopiero punkt wyjścia do dalszych działań — najgorszym scenariuszem byłoby pozostawienie sprawy bez dalszego ruchu.
Nowe dane: rekordowa liczba chorób zawodowych z powodu nadmiernego obciążenia pracą
Zgłoszenia chorób zawodowych powiązanych z wysokim obciążeniem pracą i szybkim tempem wzrosły znacząco i osiągnęły najwyższy poziom od dwóch dekad, co wskazuje na narastający problem ze stresem i przeciążeniem w środowisku pracy.
Ocena strategii rządowej Rządowa strategia w zakresie środowiska pracy operuje szerokimi deklaracjami na temat zdrowia, dobrostanu i rozwoju, ale krytycy zwracają uwagę na brak mierzalnych celów i terminów oceny skuteczności działań. Wskazuje na to też debata publiczna i ekspercka.
Wybrane bieżące sygnały z pola bezpieczeństwa i warunków pracy:
- W regionie służb więziennych prowadzone są działania na rzecz poprawy warunków pracy. Jeden z działaczy walczy o lepsze warunki pracy w służbach penitencjarnych.
- Badania sugerują, że ponad jedna na dziesięć osób ryzykuje wypalenie zawodowe z powodu przeciążenia; naukowcy proponują nadzieję w modelu „sygnalizacji świetlnej” jako narzędziu prewencji.
- Związek budowlany zgłasza przypadki fałszywych przedstawicieli związkowych przy ubieganiu się o pozwolenia na prace z azbestem.
- Inspekcja Pracy otrzyma więcej odpowiedzialności za współpracę między instytucjami; związki zawodowe domagają się jednak większych uprawnień i środków, podczas gdy organizacje pracodawców uważają, że funkcja koordynacyjna powinna być w strukturach rządowych.
- Związek LO apeluje, by polityka uwzględniała konsekwencje decyzji administracyjnych dla warunków pracy „na linii frontu” i postulowałby kary administracyjne związane z psychospołecznym zagrożeniem w pracy.
- Inspekcja Pracy ponownie skrytykowała organizację ratownictwa w jednej z regionów, mimo że kierownictwo twierdzi, że wymagania są spełnione.
- W planowanej strategii na przyszłość zwraca się uwagę . na wpływ sztucznej inteligencji, transformacji klimatycznej i współpracy międzynarodowej na rynek pracy; Inspekcja Pracy chce też wzmocnić model trójstronny.
- Badaczka nagrodzona za prace nad przywództwem sprzyjającym zdrowiu w pracy i technologiami poprawiającymi satysfakcję z pracy otrzymała prestiżową nagrodę.
- Koszty związków zawodowych związane z regionalnymi inspektorami ds. BHP rosną, ponieważ dotacje państwowe kurczą się po uwzględnieniu inflacji; TCO alarmuje, że erozja finansowania zagraża systemowi.
- Luki w systemie zgłaszania prac związanych z azbestem przez długi czas umożliwiały firmom unikanie kontroli; luka została uszczelniona dopiero niedawno.
- Liczba osób otrzymujących rentę z tytułu uszczerbku na zdrowiu w wyniku wypadków przy pracy drastycznie spadła na przestrzeni kilku dekad, według analizy instytucji ubezpieczeń społecznych.
- Przedstawiciele związków ostrzegają przed poważnymi brakami w systemie alarmowania medycznego, które mogą stwarzać zagrożenie dla personelu medycznego w karetkach; w wielu regionach brakuje dostępu do raportów niepożądanych zdarzeń i dokumentacji pacjentów, co może zagrażać bezpieczeństwu podczas interwencji.
Podsumowanie
Ratyfikacja konwencji MOP o przemocy i molestowaniu to istotny krok prawny i symboliczny, ale jej skuteczność będzie zależeć od praktycznej implementacji, monitorowania oraz od tego, czy rząd i odpowiednie instytucje wzmocnią działania prewencyjne, egzekucyjne i system wsparcia pracowników narażonych na przemoc i molestowanie, także ze strony osób trzecich.