Po reportażu „UG: Biuro oszustw” — zatrzymać nadużycia, ale ratować program Rusta och matcha
W reportażu programu śledczego ukazano poważne naruszenia popełniane przez niektóre firmy realizujące usługi w ramach zleconego programu „Rusta och matcha”. Materiał przedstawia przypadki zachęt do przestępstw na szkodę systemu opieki społecznej oraz inne poważne nieprawidłowości. Jako przedstawiciele branży traktujemy te ustalenia bardzo poważnie. Od dłuższego czasu pracujemy nad podniesieniem jakości i rzetelności usług w sektorze pośrednictwa pracy. Wspólnie z odpowiednimi organami publicznymi podejmujemy działania zmierzające do poprawy przepisów, systemu kontroli i nadzoru. Naszym ostatecznym celem jest przeciwdziałanie nadużyciom środków publicznych oraz zapewnienie wysokiej jakości świadczonych usług.
Jednak ujawnione problemy nie powstały z niczego. Branża od lat zgłaszała potrzebę wprowadzenia wyższych wymogów wejściowych, bardziej rygorystycznej kontroli, przejrzystszych mechanizmów monitorowania i systemu premiującego jakość zamiast kryterium geograficznej bliskości. Tymczasem rynek przez wiele lat funkcjonował bez takich mechanizmów, co doprowadziło do nadmiernego napływu nierzetelnych dostawców. W efekcie prywatyzacja tego obszaru okazała się zawieść — potrzebne jest odbudowanie instytucjonalnych podstaw i wzmocnienie publicznych struktur pośrednictwa pracy.
Znaczne różnice między dostawcami Od dawna wiadomo, że między poszczególnymi dostawcami występują znaczne różnice w jakości. Wśród ponad dwustu firm działających w ramach programu występują podmioty z poważnymi brakami jakościowymi. Zgadzamy się, że nieprawidłowości wykazane w reportażu muszą zostać usunięte, ale nie oznacza to, że cały model powinien być zlikwidowany. Program Rusta och matcha stanowi istotny element aktywnej polityki rynku pracy i funkcjonuje jako uzupełnienie działań administracji publicznej.
Rzetelni dostawcy oferują wsparcie dostosowane do potrzeb uczestników, bliskie indywidualnym sytuacjom, mają kontakty z pracodawcami i realizują działania nastawione na osiąganie rezultatów. Mogą także działać elastycznie, innowacyjnie i szybko reagować na potrzeby. Dostawcy usług pośrednictwa przyczyniają się do tego, że blisko połowa uczestników — zwykle osób pozostających bez pracy przez co najmniej pół roku — przechodzi do zatrudnienia lub podejmuje kształcenie. Uczestnicy deklarują także poprawę umiejętności cyfrowych, znajomości języka oraz orientacji w zawodach i ścieżkach edukacyjnych. Bez takich usług wiele osób poszukujących pracy straciłoby dostęp do efektywnego wsparcia na szybko zmieniającym się rynku pracy.
W ostatnich latach wdrożone zmiany sprawiły, że program stał się bardziej nastawiony na wyniki i efekty kosztowe. Wprowadzono systematyczne przeglądy wyników, podwyższono wymagania jakościowe oraz mechanizmy umożliwiające wycofywanie umów z dostawcami o niskiej efektywności. Wdrożenie tych rozwiązań było możliwe dzięki modelowi zamówień publicznych. Prace nad dalszymi usprawnieniami muszą jednak zostać kontynuowane.
Propozycje działań i trzy główne kierunki reformy
Po najbliższych wyborach zaprosimy do rozmów o konkretnych propozycjach naprawczych dotyczących programu. Nasze rekomendacje opierają się na trzech głównych założeniach:
- Wyższe wymagania i więcej kontroli: Rynek musi zostać zamknięty dla nierzetelnych firm. Wyniki, jakość i zgodność z przepisami powinny być monitorowane poprzez stałe kontrole i konsekwentne wycofywanie całych podmiotów, a nie jedynie pojedynczych umów.
- Długoterminowe warunki funkcjonowania: Należy wprowadzić system wynagradzania i zachęt, który w perspektywie długoterminowej premiowałby jakość i efekty. Dzięki temu odpowiedni dostawcy mogliby utrwalić swoją obecność na rynku.
- Otwarte raportowanie wyników: Wyniki osiągane przez dostawców są kluczową informacją dla osób poszukujących pracy, administracji, naukowców i decydentów. Trzeba ponownie udostępnić dane o wynikach do publicznego wglądu i kontroli.
Nie należy pozwolić, by nierzetelni aktorzy definiowali całą branżę. Braki muszą zostać usunięte, słabe podmioty wyeliminowane, a nadzór zaostrzony. Jednak osoby znajdujące się daleko od rynku pracy potrzebują więcej wsparcia, a nie mniej. Polityka powinna przyczynić się do budowy zdrowego rynku usług pośrednictwa, a nie do likwidowania programu, który pomaga wielu ludziom znaleźć pracę lub podjąć edukację.
Dodatkowe uwagi dotyczące roli pośredników
Wnioskujemy również, że pracownicy pośrednictwa powinni otrzymywać więcej szkoleń. Kwalifikacje pośredników mają kluczowe znaczenie dla jakości świadczonego wsparcia i bezpieczeństwa procesów oraz uczestników.
Podsumowanie
Reportaż ujawnił istotne nadużycia, które wymagają zdecydowanej reakcji. Jednocześnie należy chronić funkcje programu, które działają na korzyść osób poszukujących pracy i przyczyniają się do efektywności polityki rynku pracy. Rozwiązania winny obejmować zaostrzenie wymogów wejściowych i kontroli, wprowadzenie długoterminowych mechanizmów finansowania premiujących jakość oraz pełną przejrzystość wyników. W ten sposób można wyeliminować patologie, a jednocześnie zachować i wzmocnić to, co w programie działa dobrze.