Obowiązki pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy
Georg Frick przypomina, że Kodeks pracy także podkreśla obowiązek pracownika do współudziału w działaniach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. „Jeśli obowiązek ten nie jest wypełniany, w ostateczności może stanąć pod znakiem zapytania zatrudnienie” — pisze, odnosząc się do dziesięciolecia przepisów dotyczących organizacji czasu pracy i systemu ochrony przed nadmiernym stresem i mobbingiem.
Zauważam, że przepisy dotyczące przeciwdziałania niepożądanym zachowaniom i nadmiernemu obciążeniu pracą — które obecnie są zawarte w AFS 2023:2 — kończą dziesiąty rok obowiązywania, co z pewnością mogłoby być okazją do tortu urodzinowego. Pamiętam, że w momencie wprowadzenia tych reguł panowała niemal euforyczna atmosfera w kręgach zajmujących się bezpieczeństwem pracy. Miał nastąpić porządek i dyscyplina w środowisku pracy. Miały zniknąć między innymi stres i znęcanie się oraz poniżanie w miejscu pracy. Wszystko miało się poprawić.
Obecna euforia wokół dyrektywy UE dotyczącej przejrzystości wynagrodzeń przypomina mi tamtą — wiele osób wydaje się sądzić, że to dyrektywa wprost wyrówna płace, podczas gdy w istocie zadaniem ustawodawstwa antydyskryminacyjnego jest przeciwdziałanie dysproporcjom płacowym. Zarówno wówczas, jak i dziś zdaję sobie sprawę, że mogę uchodzić za „gasiacza entuzjazmu” w kwestii tych przepisów, ponieważ moim zdaniem same regulacje w zasadzie nie zmieniają rzeczywistości. Raczej przypominają, by spojrzeć na rzeczywistość taką, jaka jest, i pracować nad ciągłym doskonaleniem.
Nie wolno dopuścić do mdłej, ogólnikowej retoryki wokół tych istotnych reguł. Nie można też tonąć w kolejnych checklistach i instrukcjach. W takim wypadku można wręcz twierdzić, że sposób stosowania przepisów dotyczących organizacji środowiska pracy staje się sam w sobie zagrożeniem dla zdrowia w miejscu pracy (czytaj: stresem). W istocie mamy do czynienia z racjonalnym systemem norm, ale — jak w wielu innych obszarach prawa pracy i bhp — chodzi o zrozumienie i stosowanie przepisów w ich właściwym kontekście oraz o wyraźne stanowisko kierownictwa.
Wiele przepisów zaczyna się od słowa „pracodawca”. Stosowanie tych zasad powinno być rozpatrywane przede wszystkim w świetle systemowego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, obecnie określonego w AFS 2023:1. Oznacza to, że w ramach systemowego podejścia należy szczególnie zwrócić uwagę na kwestie wskazywane przez przepisy o organizacji środowiska pracy. Aby uniknąć ogólników i rozmycia sensu, kierownik powinien występować jako wyraźny pracodawca — dla dobra bezpieczeństwa pracy.
Wyraźne przywództwo nie oznacza powrotu do autorytarnego stylu kierowania. Oczywiście kierownicy — podobnie jak wszyscy inni — powinni postępować z troską. Być może lepszym słowem jest „współczucie”. Punktem wyjścia jest przede wszystkim ogólny przepis o obowiązku utrzymania zadowalającego poziomu warunków pracy. W tym procesie kierownik odgrywa istotną rolę. Przepisy dotyczące organizacji środowiska pracy mają charakter prognostyczny i mają przyczyniać się do zapewnienia zadowalających warunków pracy.
Trzeba również pamiętać, że Kodeks pracy wskazuje także na obowiązek pracownika uczestniczenia w pracach nad poprawą warunków pracy. Jeśli ten obowiązek nie jest realizowany, może to ostatecznie zagrozić zatrudnieniu. Jesteśmy więc odpowiedzialni za swoje wzajemne środowisko pracy. Niemniej jednak zdejmuję kapelusz i mówię: wszystkiego najlepszego z okazji dziesięciolecia!
Rekordowa liczba chorób zawodowych z powodu nadmiernego obciążenia pracą
Zgłoszenia chorób zawodowych związanych z wysokim obciążeniem pracą i szybkim tempem pracy gwałtownie wzrosły. Obecnie osiągnęły najwyższy poziom od dawna. Czy w ogóle da się ocenić skuteczność strategii? Nowa strategia rządu w obszarze warunków pracy kusi wielkimi hasłami: zdrowie, dobrostan, rozwój. Brakuje jej jednak mierzalnych celów i terminów ewaluacji — zwraca uwagę Mattias Lahti Davidsson.
Najważniejsze wiadomości z obszaru bhp
– Obrona dobrych warunków pracy w służbie więziennej: aktywny związkowiec walczy o lepsze warunki pracy w zakładach karnych.
– Ponad jedna osoba na dziesięć ryzykuje wypalenie zawodowe z powodu nadmiernego obciążenia — badacze pokładają nadzieję w modelu „sygnalizacji świetlnej” dla zarządzania obciążeniem pracą.
– Budowlani: fałszywe osoby pełniące funkcję przedstawicieli pracowników ds. bezpieczeństwa wydają oświadczenia przy ubieganiu się o pozwolenia na prace z azbestem.
– TCO: przemoc i nękanie muszą zniknąć — ale bez wprowadzania kolejnych ustaw. Kraju ma przestrzegać konwencji MOP przeciw przemocy i nękaniu w świecie pracy, jednak ocenia się, że zmiany legislacyjne nie są potrzebne. TCO uważa jednak, że rząd może zrobić więcej i alarmuje, że przemoc i nękanie ze strony osób trzecich stają się coraz częstsze.
– Inspekcja pracy otrzymuje więcej odpowiedzialności, lecz nie więcej środków. Państwowy organ ma odpowiadać za współpracę między agencjami. LO domaga się uprawnień, zasobów i mandatów do realizacji zadania, podczas gdy Svenskt Näringsliv uważa, że funkcja koordynacyjna powinna znaleźć się w administracji rządowej.
– LO: polityka musi wziąć odpowiedzialność, by wszystkie decyzje uwzględniały konsekwencje dla warunków pracy. Proponuje też sankcje finansowe powiązane z przepisami o organizacji środowiska pracy.
– Inspekcja pracy ponownie krytykuje ratownictwo medyczne w Regionie Gävleborg. Organ skrytykował służbę po raz drugi w krótkim czasie, choć kierownik twierdzi, że region już spełnia wymagania.
– Inspekcja pracy przygotowuje się do szerszego zakresu zadań. W nadchodzącej strategii rządowej kluczowe mają być . sztuczna inteligencja, transformacja klimatyczna i współpraca międzynarodowa. Inspekcja chce też wzmocnić model trójstronny.
– Laureatka nagrody: „Interesuje mnie, co sprawia, że ludzie czują się dobrze w pracy”. Profesor z KTH Andrea Eriksson otrzymała nagrodę za badania nad zrównoważonym przywództwem i technologiami sprzyjającymi radości z pracy.
– Koszty związków zawodowych związane z regionalnymi przedstawicielami ds. bezpieczeństwa rosną. Dotacja państwowa dla regionalnych przedstawicieli maleje realnie po uwzględnieniu inflacji. Każdego roku związki muszą dopłacać więcej, a TCO ostrzega, że erozja dotacji zagraża całemu systemowi.
– Luki w przepisach umożliwiały firmom manipulacje zgłoszeniami prac z azbestem. Przez wiele lat system Inspekcji pracy był niewystarczający — firmy mogły uniknąć kontroli, zgłaszając prace zbyt późno. Luka została załatana niedawno.
– Odszkodowania za urazy przy pracy drastycznie spadły. Od końca ubiegłego wieku liczba osób otrzymujących rentę z tytułu urazu przy pracy zmniejszyła się znacząco, co pokazuje analiza Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
– Przedstawiciele pracowników ds. bezpieczeństwa alarmują o poważnych brakach w SOS Alarm, które mogą zagrażać personelowi. Personel medyczny w transporcie sanitarnym zgłasza krytyczne uchybienia w warunkach pracy — w większości regionów ratownicy nie mają dostępu do zgłoszeń nieprawidłowości i dokumentacji medycznej pacjentów, co może stwarzać zagrożenie dla życia podczas interwencji.