Fysioterapeuterna: Rządowe obchodzenie dyrektyw UE podważa pracę na rzecz równości płci
Cecilia Winberg i Åsa Forsberg ze związku Fysioterapeuterna ostrzegają, że sposób, w jaki rząd radzi sobie z dyrektywami Unii Europejskiej dotyczącymi ochrony ciężarnych pracownic i przejrzystości wynagrodzeń, zagraża postępom w zakresie równości płci oraz może pogłębić niedobory kadrowe w sektorze opieki zdrowotnej i społecznej. Ich zdaniem konsekwencje wykraczają poza „kwestię kobiecą” i dotykają sprawności całego systemu społecznego.
Autorzy: Cecilia Winberg jest przewodniczącą związku Fysioterapeuterna, Åsa Forsberg pełni funkcję szefowej działu negocjacji. Szwecja jest państwem prawa z długą tradycją demokratyczną, w którym kobiety stanowią prawie połowę społeczeństwa. To kobiety w dużym stopniu utrzymują system opieki — pracując w służbie zdrowia, opiece i oświacie — a także to one rodzą dzieci. Mimo to kwestie równości płci bywają marginalizowane, także z politycznych powodów. Równocześnie różnice w wynagrodzeniach między kobietami a mężczyznami pozostają znaczące, podobnie jak nierówności w zakresie czasu pracy i dochodów. Na rynku pracy utrzymuje się wyraźna segregacja zawodowa ze znacznym niedoreprezentowaniem mężczyzn w zawodach opiekuńczych. Aby sprostać przyszłym potrzebom kadrowym w opiece i ochronie zdrowia, konieczne jest zachęcenie zarówno kobiet, jak i mężczyzn do podejmowania tych zawodów poprzez atrakcyjne płace i warunki pracy. Wybór posiadania dzieci nie może stać się „pułapką dla kobiet”.
Orzecznictwo i opóźniona implementacja dyrektyw. Już wcześniej Trybunał Sprawiedliwości UE uznał, że kobiety, którym zabroniono pracy w ciąży ze względu na ryzyko zdrowotne związane ze środowiskiem pracy, mają prawo do pełnego wynagrodzenia podczas nieobecności, zgodnie z dyrektywą o ochronie matek. Mimo że kilka sądów stwierdziło bezpośrednią skuteczność tej dyrektywy, państwo nie wprowadziło w życie wszystkich wymaganych zmian ustawodawczych. Wniesione przez strony w sektorze samorządowym pismo do rządu pozostało bez reakcji, a toczące się postępowania przeciwko państwu mogą potrwać wiele lat, zanim doprowadzą do realnych zmian. W praktyce grozi to powstaniem równoległych systemów, w których kobiety zatrudnione w sektorze prywatnym i na stanowiskach bez układów zbiorowych są pozbawione pełnej ochrony. Podobny niepokojący wzorzec widać przy dyrektywie o przejrzystości wynagrodzeń. Celem tego aktu jest przeciwdziałanie bezpodstawnym różnicom płacowym między kobietami a mężczyznami poprzez wzmocnienie transparentności i rzetelnych analiz płacowych. Skuteczne mapowanie płac i jawność są kluczowe dla poprawy równości ekonomicznej. W praktyce jednak prace płacowe pracodawców często cechuje brak przejrzystości: mapowania płac nie są przeprowadzane regularnie lub odbywają się bez odpowiedniej jawności. Proces wdrażania dyrektywy w Szwecji był prowadzony przez organy państwowe oraz z udziałem partnerów społecznych, którzy zgłaszali uwagi do rozwiązań przedstawionych w przygotowanej analizie legislacyjnej. Mimo to rząd poinformował niedawno, że nie zamierza przedłożyć projektów ustawowych w przewidzianej formie, lecz woli renegocjować dyrektywę na poziomie UE. Taka decyzja grozi powstawaniem prawnej niepewności: niektóre przepisy dyrektywy są na tyle jasne i bezwarunkowe, że mogą mieć bezpośredni skutek, przynajmniej w sektorze publicznym, podczas gdy pracownicy w innych częściach rynku mogą znaleźć się w prawnej próżni — analogicznie do sytuacji dotyczącej ochrony kobiet w ciąży.
Skutki dla rynku pracy i opieki. Fysioterapeuterna podkreślają, że takie podejście rządu może utwierdzać segregację zawodową ze względu na płeć i w konsekwencji pogłębiać braki kompetencyjne w sektorze opieki i zdrowia. To zagrożenie nie dotyczy jedynie poszczególnych pracownic czy branż — ma wpływ na funkcjonowanie całego społeczeństwa. Autorzy wzywają do priorytetowego traktowania polityki równościowej oraz do pilnego wdrożenia mechanizmów chroniących pracownice i promujących przejrzystość wynagrodzeń, zwłaszcza w sytuacji, gdy procesy legislacyjne są opóźniane.
Kontekst szerszych problemów związanych z warunkami pracy. W publikowanych równolegle materiałach i analizach wskazywane są inne wyzwania dotyczące warunków pracy i bezpieczeństwa: wzrost liczby zgłoszeń chorób zawodowych związanych z przeciążeniem pracą, krytyka instytucji odpowiedzialnych za warunki pracy w niektórych regionach, kwestie dotyczące raportowania zagrożeń takich jak azbest oraz dyskusje o odpowiedzialnościach instytucji w obszarze przemocy i molestowania w miejscu pracy. Również dostęp do środków i ram nadzoru nad bhp, rosnące koszty związane z regionalnymi rzecznikami ds. bezpieczeństwa oraz spory o przebieg i kontrolę procedur bezpieczeństwa pokazują, że system ochrony pracowników stoi przed wieloma wyzwaniami jednocześnie.
Wnioski i żądania. Fysioterapeuterna apelują o: – natychmiastowe i pełne wdrożenie przepisów wynikających z dyrektyw UE dotyczących ochrony matek i przejrzystości wynagrodzeń, – aktywne działania na rzecz przeciwdziałania segregacji zawodowej ze względu na płeć, w tym politykę płacową i warunki pracy przyciągające różne grupy do zawodów opiekuńczych, – priorytetowe traktowanie polityki równościowej w debacie publicznej i legislacyjnej, aby uniknąć długotrwałych luk prawnych i nierówności w dostępie do ochrony praw pracowniczych. Autorzy ostrzegają, że długotrwałe odwlekanie implementacji dyrektyw oraz polityka unikania decyzji legislacyjnych może nie tylko podważyć prawa pracownicze, lecz także osłabić zdolność systemu opieki do zapewnienia niezbędnej siły roboczej w przyszłości. Równość płci i przejrzystość wynagrodzeń są, według nich, kwestiami istotnymi dla funkcjonowania całego społeczeństwa, a nie jedynie dla poszczególnych grup zawodowych.